تاریخ انتشار
دو تصویر تازه و خیرهکننده از دنبالهدار میانستارهای 3I/ATLAS منتشر شده است؛ یکی را تلسکوپ جمینای نورث در هاوایی از روی زمین ثبت کرده و دیگری را فضاپیمای «یوروپا کلیپر» ناسا از اعماق فضا.
این دنبالهدار در سال ۲۰۲۵ خبرساز شد، زمانی که ستارهشناسان تایید کردند پس از شکلگیری پیرامون ستارهای دوردست، در حال عبور از منظومه خورشیدی ما است.
گمان میرود قدیمیترین دنبالهدارِ مشاهدهشده تا کنون باشد و یکی از تنها سه جرم میانستارهای که تاکنون در منظومه خورشیدی ما کشف شدهاند.
نخستین تصویر در ۲۶ نوامبر ۲۰۲۵ با استفاده از طیفنگار چندجرمی جمینای بر روی تلسکوپ جمینای نورث ثبت شد؛ این تلسکوپ بر فراز موناکئا، آتشفشانی خاموش در جزیره هاوایی در اقیانوس آرام، قرار دارد.
از آنجا که دنبالهدارها نسبت به ستارههای پسزمینه با سرعت در آسمان جابهجا میشوند، تلسکوپ هنگام نوردهیهای طولانی ناچار بود حرکت دنبالهدار را دنبال کند. در نتیجه ستارههای پسزمینه به صورت رگههایی کشیده دیده میشوند. تصویر نهایی سپس پردازش شد تا این اثر اصلاح شود و ستارهها در جای خود ثابت بمانند.
ناسا همچنین تصویری از 3I/ATLAS که فضاپیمای «یوروپا کلیپر» ثبت کرده بود منتشر کرده است؛ این فضاپیما اکتبر ۲۰۲۴ پرتاب شد و اکنون در مسیر مشتری است.
ماموریت اصلی یوروپا کلیپر مطالعه «اروپا»، یکی از بزرگترین قمرهای مشتری است.
گرچه این فضاپیما تا سال ۲۰۳۰ به سامانه مشتری نمیرسد، ابزارهایش از هماکنون فعال است و به آن اجازه میدهد اجرامِ عبوری را رصد و ثبت کند.
دانشمندان ناسا از این فرصت استفاده کردند و دوربین یوروپا کلیپر را به سوی 3I/ATLAS چرخاندند تا در حالی که از بخش درونی منظومه خورشیدی میگذشت، این نمای منحصربهفرد از دنبالهدار را از فضا ثبت کنند.
با ترکیب چند طولموج فرابنفش، تصویر کمای گاز و غبارِ پیرامون هسته دنبالهدار را نشان میدهد؛ گاز به رنگ آبی و سبز و غبار به رنگ قرمز دیده میشود.
یوروپا کلیپر حدود هفت ساعت این دنبالهدار را از فاصلهای نزدیک به ۱۶۴ میلیون کیلومتر رصد کرد.
مهمان نادری از ورای منظومه خورشیدی ما
دنبالهدار 3I/ATLAS در یکم ژوئیه ۲۰۲۵ کشف شد و خیلی زود به یکی از بزرگترین خبرهای علمی فضا در آن سال بدل شد.
بر خلاف بیشتر دنبالهدارها که در منظومه خورشیدیِ خودمان شکل میگیرند، 3I/ATLAS بسیار دورتر از آن پدید آمده است.
این دنبالهدار تنها سومین جرم میانستارهای تاییدشده در تاریخِ رصدها است؛ پس از «اومواموا» در ۲۰۱۷ و «2I/بوریسوف» در ۲۰۱۹. 3I/ATLAS با هستهای یخزده که کمایی درخشان از گاز و غبار آن را در بر گرفته توجهها را برانگیخت.
از زمان کشف، دانشمندان برای رصد این دنبالهدار با بهرهگیری از قدرتمندترین تلسکوپهای بشر شتاب کردهاند تا پیش از آنکه از منظومه خورشیدی خارج شود و برای همیشه از نظر ناپدید شود، آن را مطالعه کنند.
این دنبالهدار همچنین گمانهزنیهایی درباره احتمالِ منشایی رازآمیزتر برانگیخت. مشاهدات «آرایه بزرگ میلیمتری آتاکاما» (ALMA) نشان داد که اندکی از مسیر پیشبینیشده منحرف شده است، به اندازه چهار ثانیه قوسی، و رنگش نیز بهطور چشمگیری از مایل به قرمز به آبی تیره تغییر کرده است.
آوی لوب، اخترفیزیکدان دانشگاه هاروارد، در یادداشتی در وبلاگ پیشنهاد کرد این ناهنجاری شاید حتی نشاندهنده «امضای فناورانه یک موتور داخلی» باشد، هرچند بیشتر دانشمندان هشدار دادند که توضیحهای طبیعی بسیار محتملتر است.
تا کنون هیچ مدرک محکمی نظریه فرستاده شدن 3I/ATLAS توسط موجودات بیگانه را تایید نکرده است. برعکس، تلاشهای اخیر برای یافتن نشانههایی از فناوری فرازمینی روی 3I/ATLAS بینتیجه ماند.
در ۱۸ دسامبر، یک روز پیش از رسیدن 3I/ATLAS به نزدیکترین فاصله با زمین، ستارهشناسان با استفاده از تلسکوپ گرین بنک در ویرجینیای غربی این دنبالهدار را برای یافتن «نشانههای فناوری»، یعنی علائم قابل اندازهگیری از فناوری موجودات بیگانه، جستوجو کردند اما بزرگترین تلسکوپ رادیوییِ کاملا هدایتپذیر جهان نتوانست چیزی قابل توجه بیابد.
فعلا 3I/ATLAS به سفر کوتاه و تماشایی خود در همسایگی کیهانی ما ادامه میدهد. به گفته ناسا، آخرین برخورد مهم آن گذر نزدیک از کنار مشتری در مارس ۲۰۲۶ خواهد بود و سپس برای همیشه منظومه خورشیدی ما را ترک میکند.
